1013پ TAX سازمان امور مالیاتی کشور A model for the development of tax cuture with an emphasis on public accountability to taxpayers الگوی توسعه فرهنگ مالیاتی با تاُکید برپاسخگویی عمومی به مؤدیان 1398 1013.پ فارسی مدیریت و برنامه ریزی فرهنگی گرایش(خط مشی گذاری) 4 264 ص جدول، نمودار، کتابنامه خیر
چکیده 
   در فرآیند وصول مالیات، مؤدیان مالیاتی یکی از عوامل تأثیرگذار برنظام مالیاتی کشور ‌می¬باشند. از ‌این‌ رو، جلب همکاری و رضایت آنها نسبت به تمکین داوطلبانه از راهبردهای اصولی سازمان مالیاتی محسوب می‌شود. اما درایران یکی از مشکلات اساسی ذهنیت مالیات ¬ستانی، منفی مردم نسبت به مقوله مالیات می‌باشد. در الگوی نوین مدیریت فرآیند مالیات ستانی بر مدیریت کیفیت خدمات و استراتژی های فرهنگی جدید مانند دولت کارآفرین، شهروند محوری، مؤدی محوری و دولت پاسخگو تأکید می¬گردد. درعصرکنونی، واقعیات بیانگر این می باشدکه پاسخگویی و مسئولیت پذیری نسبت به مؤدیان مالیاتی ، دائماً در حال ارزیابی است. بنابراین ارزیابی و مدیریت عملکرد سازمان¬های دولتی با رویکرد جدیدی به نام رضایتمندی و پاسخگویی به مؤدیان و شهروندان، مورد توجه قرارگرفته است. در این پژوهش مشخص شد که مؤلفه هایی که مستقیماً بر توسعه فرهنگ مالیاتی با تُاکید بر پاسخگویی به عموم مؤدیان تاثیرگذار است به ترتیب اولویت عبارتند از: نخست، عدالت و کارکرد سازمان مالیاتی که متغیرهای عدالت، عدم اعتماد به مسؤلین مالیاتی، شفافیت سازمان مالیاتی، نحوه خرج کرد مالیات، احساس مسؤلیت، رشوه، ملموس نبودن خرج کرد مالیات و نوع پرداخت را در بر می¬گیرد؛ دوم، صداقت و احساس مسؤلیت مؤدیان که متغیرهای ندادن اطلاعات، دروغگویی، احساس افتخار از نپرداختن مالیات، احساس دِین به جامعه یا یک امر خوشایند و پول زور را در بر می¬گیرد و سوم؛ تمایل به پرداخت مالیات که متغیرهای فرار مالیاتی، چانه زنی، نپرداختن مالیات و مقاومت درپرداخت مالیات را در بر می¬گیرد. مؤلفه¬های صداقت، دوری از تبعیض، اعتماد متقابل، احترام و عدالت به صورت مستقیم و میزان پاسخگویی سازمانی، قانونی، سیاسی و حرفه¬ای در نظریه¬های جدید باعث افزایش مشارکت عمومی، همگرایی در جامعه و اقتدار ملی شده و این مهم روند توسعه کشور را به نوبه¬ی خود ساده و فراهم نموده است. طی دهه¬های اخیر، طرز تلقی بسیاری از مؤدیان مالیاتی تغییر نموده و هر روزه مؤدیان انتظار بیشتری برای پاسخگویی دارند به این مفهوم که دستگاه مذکور با رعایت احترام و منزلت مؤدیان در راستای حمایت کامل از حقوق آنان و پاسخگویی مناسب به سوالات و ابهامات احتمالی، در جهت رفع نیازها و افزایش رضایتمندی مؤدیان را در بخش پاسخگویی و کیفیت خدمات ارائه شده به آنان را اجراء نماید. این مهم از مشخصه های مختلفی مانند اطلاع¬رسانی سریع و دقیق، سرعت در ارائه خدمات دستی و الکترونیکی، درستی انجام خدمات، زیبایی و بصری، رفتار مناسب، قانونمندی، سادگی و سهولت و انعطاف پذیری مورد بررسی قرارگرفته؛ و این عوامل از جمله زمینه¬های رشد فرهنگی مؤدیان، سطح آمال و آرزوها، میزان درآمد، نیازهای شخصی، تجربه پیشین، سطح تحصیلات و غیره بستگی دارد که خود نیز باعث ارتقاء توسعه فرهنگی و اعتلای شئون گوناگون فرهنگ جامعه در راستای مؤدی مداری، مقاصد مطلوب، زمینه های رشد و تعالی انسانها را فراهم ساخته است. در این تعریف منظور از شئون گوناگون عواملی مانند فرهنگ، نگرش، ارزش، آداب و رسوم، قوانین و ایدئولوژی هایی است که باعث توسعه فرهنگی می شود و توسعه فرهنگی یک جریان دائمی و همیشگی است که خود در جوامع انسانی به نحوی زمینه و بستر مناسب را برای توسعه فراهم می سازد. از این رو پژوهش حاضر با هدف تبیین جامعه شناختی توسعه فرهنگ مالیاتی مؤدیان از طریق واکاوی نظام معنایی آنها دربارۀ پدیدۀ مالیات، انجام شده است. روش این پژوهش از نوع ترکیبی و راهبرد اکتشافی  متوالی است. نخست با استفاده از تحلیل محتوا با رویکرد استقرایی، 171 پاراگراف شناسایی شد؛ در مرحله اول 666 کد مفهوم از متون متنتخب استخراج، کدگذاری و در سه مرحله احصاء و دسته بندی شدند. برای دسته بندی 171 کد مفهوم های استخراجی (مذکور)، جایگزین شد، سپس با دسته بندی مفاهیم جایگزین شده نزدیک به هم این مفاهیم به 94 مفهوم تقلیل یافت. با ادامه فرآیند و دسته بندی در نهایت71 مفهوم استخراج شد. (در مرحلۀ کیفی پژوهش، با استفاده از روش نظریۀ زمینه ای بارویکرد سیستماتیک، ضمن اکتشاف ابعاد مدل با استفاده از رویکرد پاردایمی الگوی اولیه استخراج شد). درگام اول (کدگذاری باز) 14 مؤلفه و 34 مقوله استخراج گردید. در مرحله بعد (کدگذاری محوری) پدیده اصلی (توسعه فرهنگ مالیات) متاثر از شرایط علی (با سه مقوله اقتدارگرایی نظام مالیاتی، شفافیت مالیاتی، عدالت مالیاتی)، شرایط مداخله¬گر(با دو مقوله کارآمدی مصارف مالیاتی و سلامت اقتصادی مسئولان) و شرایط زمینه¬ای (با دو مقوله انصاف مالیاتی و اعتماد متقابل)، مورد تجزیه و تحلیل واقع شد. در مراحل بعدی راهبرد توسعه فرهنگ مالیاتی، شفافیت قوانین مالیاتی احصاء شد و به منظور شناسایی انتظارات و خواسته¬های مشروع پرداخت¬کنندگان مالیات و انواع سازوکارهای پاسخگویی در نظام مالیاتی و رضایتمندی مؤدیان از خدمات دستی، الکترونیکی، مشاوره¬ای، مالیاتی و شفافیت فعالیت اقتصادی به عنوان پیامدهای این الگو استفاده گردید. همچنین برای شناخت طراحی مدل سیستمی پاسخگویی براساس مدل رمزک که با پاسخگویی براساس چهار بعد پاسخگویی سازمانی، قانونی، سیاسی و حرفه¬ای تقسیم نموده است. برای طراحی مدل سیستمی از تکنیک دلفی تعداد نمونه در مرحلۀ دلفی 32 نفر انتخاب شد. و از این روش دلفی به منظور اعتبارسنجی الگو میان نخبگان استفاده گردید. شیوۀ نمونه¬گیری در مرحلۀ کیفی، هدفمند - نظری است. یافته های مرحلۀ کیفی پژوهش نشان دهندۀ شکل¬گیری نظام معنایی مؤدیان مالیاتی دربارۀ پدیدۀ مالیات پیرامون تعدادی مقولۀ عمده و یک مقولۀ هسته است. نتایج نَشان می دهد مؤدیان مالیاتی بر این باورند که در شرایط و نظام اقتصادی کنونی، مالیات برخلاف آنچه آنها تصور می¬کنند و اعتقاد دارند، به منزله نفع مشترک همگانی و عمومی عمل  نمی¬کند و آن را نوعی تمکین جبر محور می دانند که بر اراده و اختیار آنها مبتنی نیست؛ بلکه اراده سازمان امور مالیاتی است که کم و کیف این کنش را تعیین می¬کند. تأثیر نظام¬مندی مالیات بر فرهنگ مالیاتی مؤدیان بیان کننده این است که مؤدیان مالیاتی انتظار دارند دولت و نظام اقتصادی در قبال مالیات به گونه¬ای نظام مند عمل کند و همه الزامات مرتبط با پدیده مالیات را در نظر بگیرد و از حاکم شدن نوعی نگرش تک بعدی و صرفاً اقتصادی بر این پدیده اجتناب کند. در این پژوهش عوامل موثر بر توسعه فرهنگ پاسخگویی مالیاتی در 9 گروه، شامل هنجارهای فرهنگی و جمعیتی، ارزش های اجتماعی، میزان فساد مالی و اداری در جامعه، قانون مداری، دانش مالیاتی، ضمانت اجرایی، رضایتمندی مؤدیان، رضایتمندی کارگزاران، عزم و اراده دولت مردان و میزان تاثیر این عوامل بررسی شد. نتایج پژوهش نشان می دهد، تاثیر پاسخگویی نظام مالیاتی بر متغیرهای رضایت عمومی، اعتماد عمومی و مشروعیت به عنوان برون داد و همچنین تاثیر رضایت عمومی، اعتماد عمومی و مشروعیت بر تمکین داوطلبانه مالیاتی، به عنوان پیامد مدل مورد بررسی قرارگرفت. و مشخص گردید که سیستم جدید فناوری اطلاعات و سامانه های الکترونیکی باعث پاسخگویی بیشتر به خصوص در ابعاد پاسخگویی سازمانی، قانونی، مالی، سیاسی و حرفه ای شده و نشان داد که پاسخگویی برای توسعه فرهنگی ضروری است. بنابراین یافته های پژوهش حاکی از آن است که یکی از مسائل جدی در روند توسعه فرهنگ مالیاتی کشور تفاوت در انتظارات و خواسته های مشروع پرداخت کنندگان مالیات با کیفیت خدمات دریافتی می باشد. براساس پاسخگویی به عموم انتظارات مؤدیان لازم است چهار سازوکار پاسخگویی سازمانی، قانونی، سیاسی و حرفه ای مورد توجه قرار گیرد و برای استقرار مدل و سازوکارهای مذکور می¬توان از ابزارهای سه سطح فردی، سازمانی و نهادی استفاده نمود.

کلمات کلیدی: توسعه¬فرهنگ¬مالیات، سازمان امورمالیاتی، پاسخگویی¬عمومی، عدالت¬مالیاتی، کارآمدی¬مصارف، نظام¬مندی¬مالیات
  Tax Culture Development, Tax Affairs Organization, Public Accountability, Tax Justice, Efficiency, Expenditure, Tax Syst توسعه فرهنگ مالیات، سازمان امورمالیاتی، پاسخگویی عمومی، عدالت مالیاتی، کارآمدی مصارف، نظام مندی مالیات 1787559439